Thông tư 138/2025/TT-BTC: Sửa đổi quy định về giám sát giao dịch chứng khoán

Thông tin chung

Thông tư 138/2025/TT-BTC được Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành ngày 30/12/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2026. Văn bản này sửa đổi, bổ sung một số điều của hai thông tư quan trọng trong lĩnh vực chứng khoán:

• Thông tư 95/2020/TT-BTC ngày 16/11/2020 hướng dẫn giám sát giao dịch chứng khoán trên thị trường chứng khoán
• Thông tư 06/2022/TT-BTC ngày 08/02/2022 hướng dẫn công tác giám sát tuân thủ của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Mục đích ban hành

Thông tư 138/2025/TT-BTC được ban hành nhằm:

• Hoàn thiện khung pháp lý về giám sát thị trường chứng khoán
• Tăng cường hiệu quả công tác giám sát giao dịch chứng khoán
• Cập nhật quy định phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường
• Nâng cao tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư
• Cải thiện năng lực giám sát tuân thủ của các cơ quan quản lý

Phạm vi điều chỉnh

Đối tượng áp dụng

Thông tư áp dụng đối với:

• Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: Cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán
• Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam và các công ty con
• Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSD) và các công ty con
• Công ty chứng khoán: Các tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ chứng khoán
• Công ty niêm yết: Doanh nghiệp có cổ phiếu, trái phiếu niêm yết trên sở giao dịch
• Nhà đầu tư: Cá nhân và tổ chức tham gia giao dịch chứng khoán

Nội dung chính được sửa đổi

Thông tư tập trung vào hai khía cạnh chính:

1. Giám sát giao dịch chứng khoán (sửa đổi Thông tư 95/2020/TT-BTC):

• Cập nhật quy trình giám sát giao dịch trên thị trường
• Điều chỉnh các tiêu chí phát hiện giao dịch bất thường
• Hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm trong giao dịch chứng khoán
• Tăng cường công nghệ giám sát tự động và cảnh báo sớm
• Quy định rõ hơn về trách nhiệm của các bên tham gia thị trường

2. Giám sát tuân thủ (sửa đổi Thông tư 06/2022/TT-BTC):

• Cải thiện quy trình giám sát tuân thủ của UBCKNN
• Làm rõ vai trò, trách nhiệm của các tổ chức thị trường
• Cập nhật yêu cầu báo cáo và công bố thông tin
• Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan giám sát
• Nâng cao hiệu quả kiểm tra, thanh tra hoạt động chứng khoán

Ý nghĩa đối với doanh nghiệp

Doanh nghiệp niêm yết

Các công ty đã niêm yết hoặc có kế hoạch niêm yết cần:

• Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về công bố thông tin và báo cáo định kỳ
• Cập nhật quy trình nội bộ để phù hợp với yêu cầu giám sát mới
• Đào tạo cán bộ về các quy định tuân thủ trong lĩnh vực chứng khoán
• Thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ đảm bảo tính minh bạch và chính xác của thông tin
• Phối hợp với công ty chứng khoán để hiểu rõ các thay đổi ảnh hưởng đến hoạt động giao dịch

Doanh nghiệp SME có kế hoạch huy động vốn

Đối với SME dự định phát hành cổ phiếu, trái phiếu:

• Nghiên cứu kỹ các yêu cầu về giám sát và tuân thủ trước khi quyết định niêm yết
• Chuẩn bị hệ thống quản trị đáp ứng chuẩn mực của công ty đại chúng
• Đánh giá năng lực tài chính và khả năng đáp ứng yêu cầu công bố thông tin
• Tư vấn chuyên môn từ công ty chứng khoán, luật sư và kiểm toán viên
• Lên kế hoạch chi phí cho việc tuân thủ các quy định sau niêm yết

Tác động gián tiếp

Mặc dù Thông tư 138/2025/TT-BTC chủ yếu điều chỉnh hoạt động của các tổ chức trung gian và cơ quan quản lý, doanh nghiệp vẫn có thể gặp các tác động sau:

Về giao dịch cổ phiếu

• Hệ thống giám sát chặt chẽ hơn có thể phát hiện nhanh các giao dịch bất thường
• Giá cổ phiếu có thể được bảo vệ tốt hơn khỏi các hành vi th操纵 thị trường
• Tính thanh khoản có thể được cải thiện nhờ thị trường minh bạch hơn

Về báo cáo và công bố thông tin

• Yêu cầu công bố thông tin có thể được cập nhật chi tiết hơn
• Thời hạn báo cáo có thể được điều chỉnh
• Hình thức và nội dung báo cáo có thể có thay đổi

Về trách nhiệm pháp lý

• Các vi phạm có thể được phát hiện nhanh hơn
• Chế tài xử phạt có thể được áp dụng nghiêm khắc hơn
• Trách nhiệm của người nội bộ, cổ đông lớn được giám sát chặt chẽ

Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Hành động ngay

1. Theo dõi văn bản chi tiết: Khi Thông tư được công bố đầy đủ, nghiên cứu kỹ các điều khoản cụ thể
2. Liên hệ cố vấn: Tư vấn với công ty chứng khoán, luật sư chuyên về chứng khoán
3. Đánh giá tác động: Xác định các điểm thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp
4. Lập kế hoạch: Xây dựng lộ trình tuân thủ trước ngày 01/03/2026

Hành động dài hạn

1. Nâng cao quản trị: Cải thiện hệ thống quản trị công ty theo chuẩn mực quốc tế
2. Đào tạo nhân sự: Đầu tư vào năng lực đội ngũ về tuân thủ và công bố thông tin
3. Công nghệ hóa: Ứng dụng công nghệ trong quản lý, báo cáo và công bố thông tin
4. Xây dựng văn hóa tuân thủ: Tạo môi trường làm việc coi trọng tính minh bạch và tuân thủ pháp luật

Kết luận

Thông tư 138/2025/TT-BTC là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về giám sát thị trường chứng khoán Việt Nam. Dù không tác động trực tiếp đến hoạt động hàng ngày của hầu hết SME, các doanh nghiệp có liên quan đến thị trường chứng khoán cần chuẩn bị kỹ lưỡng để tuân thủ các quy định mới. Việc theo dõi sát các hướng dẫn chi tiết và phối hợp chặt chẽ với các bên liên quan sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng tốt cơ hội từ thị trường vốn trong khi đảm bảo tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật.