Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 (hợp nhất đến 2026): Quy định toàn diện về nhà giáo, hiệu lực từ 01/01/2026

Tổng quan

Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 do Quốc hội ban hành ngày 16/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Văn bản hợp nhất số 87/VBHN-VPQH do Văn phòng Quốc hội xác thực ngày 27/3/2026 tích hợp các nội dung sửa đổi, bổ sung theo Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15. Luật gồm 9 chương, 42 điều, điều chỉnh hoạt động nghề nghiệp, quyền và nghĩa vụ của nhà giáo; chức danh, chuẩn nghề nghiệp; tuyển dụng, sử dụng; chính sách tiền lương, đãi ngộ; đào tạo, bồi dưỡng, hợp tác quốc tế; tôn vinh, khen thưởng, xử lý vi phạm; và quản lý nhà nước đối với nhà giáo trong toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân, bao gồm cả cơ sở công lập và ngoài công lập.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Luật áp dụng cho nhà giáo được tuyển dụng làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân (từ mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên đến giáo dục nghề nghiệp và đại học), cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục, và các tổ chức, cá nhân liên quan. Luật phân biệt rõ giáo viên (dạy chương trình mầm non đến trung học nghề) và giảng viên (dạy trình độ cao đẳng trở lên).

Quyền, nghĩa vụ và đạo đức nghề nghiệp

Nhà giáo trong cơ sở công lập thực hiện quyền, nghĩa vụ theo pháp luật viên chức; nhà giáo trong cơ sở ngoài công lập thực hiện theo pháp luật lao động. Ngoài ra, luật quy định thêm các quyền đặc thù (chủ động chuyên môn, nghiên cứu khoa học, nghỉ hè) và nghĩa vụ đặc thù (giữ gìn đạo đức nhà giáo, liêm chính học thuật). Luật cũng liệt kê các hành vi nhà giáo không được làm (phân biệt đối xử, gian lận tuyển sinh, ép học thêm, thu tiền trái quy định) và các hành vi tổ chức, cá nhân không được làm đối với nhà giáo (đăng tải thông tin quy kết trách nhiệm khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền).

Chức danh, chuẩn nghề nghiệp và tuyển dụng

Chức danh nhà giáo được xác định theo cấp học, trình độ đào tạo. Tuyển dụng thực hiện qua thi tuyển hoặc xét tuyển, bắt buộc có phần thực hành sư phạm; thẩm quyền tuyển dụng thuộc người đứng đầu cơ sở giáo dục (công lập và ngoài công lập) hoặc theo quy định riêng đối với trường thuộc lực lượng vũ trang. Luật quy định nhóm đối tượng ưu tiên tuyển dụng và nhóm không được đăng ký tuyển dụng (mất năng lực hành vi dân sự, đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, có tiền án về tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm).

Điều động, biệt phái, thuyên chuyển

Luật quy định chi tiết các trường hợp và nguyên tắc điều động nhà giáo (sắp xếp lại cơ sở giáo dục, giải quyết thừa/thiếu nhà giáo, tăng cường vùng khó khăn), các trường hợp không thực hiện điều động (nhà giáo nữ mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi), và điều kiện thuyên chuyển theo nguyện vọng cá nhân (phải có sự đồng ý của cả hai bên, nhà giáo phải đủ 3 năm công tác trừ trường hợp chuyển đến vùng khó khăn).

Chính sách tiền lương, đãi ngộ và nghỉ hưu

Lương nhà giáo trong cơ sở công lập được xếp cao nhất trong thang bậc lương hành chính sự nghiệp, kèm phụ cấp ưu đãi nghề và phụ cấp vùng. Nhà giáo ngoài công lập hưởng lương theo pháp luật lao động. Luật quy định các chính sách hỗ trợ (nhà ở công vụ, trợ cấp tàu xe cho vùng khó khăn) và chính sách thu hút, trọng dụng người có trình độ cao. Về nghỉ hưu: nhà giáo mầm non có thể nghỉ hưu sớm tối đa 5 năm không bị trừ tỷ lệ lương hưu nếu đã đóng bảo hiểm xã hội đủ 15 năm; nhà giáo có học hàm giáo sư (tối đa 10 năm), phó giáo sư (tối đa 7 năm) hoặc học vị tiến sĩ (tối đa 5 năm) có thể nghỉ hưu muộn hơn nếu tự nguyện và cơ sở giáo dục có nhu cầu, nhưng không giữ chức vụ quản lý trong thời gian này.

Đào tạo, bồi dưỡng và hợp tác quốc tế

Luật quy định trình độ chuẩn được đào tạo theo từng cấp học (cao đẳng sư phạm cho mầm non, cử nhân cho tiểu học/THCS/THPT, thạc sĩ/tiến sĩ cho đại học và sau đại học) và lộ trình chuyển tiếp cho nhà giáo chưa đạt chuẩn. Nhà nước hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên. Chương về hợp tác quốc tế cho phép nhà giáo Việt Nam và nước ngoài trao đổi giảng dạy, nghiên cứu khoa học theo các điều ước và thỏa thuận quốc tế.

Tôn vinh, kỷ luật và quản lý nhà nước

Ngày 20/11 hằng năm là Ngày Nhà giáo Việt Nam. Luật quy định về phong tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú; xử lý kỷ luật đối với nhà giáo (theo pháp luật viên chức hoặc pháp luật lao động tùy loại hình cơ sở); tạm đình chỉ giảng dạy trong thời hạn xem xét kỷ luật; và chế tài đối với hành vi xâm phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của nhà giáo. Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về nhà giáo.

Điều khoản thi hành

Luật sửa đổi, bổ sung khoản 3a Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 về cách tính lương hưu khi nhà giáo mầm non nghỉ hưu sớm. Luật có hiệu lực từ 01/01/2026; các đề án tuyển dụng, xét thăng hạng đã được phê duyệt trước ngày này được tiếp tục thực hiện trong 12 tháng; nhà giáo tiếp tục hưởng phụ cấp thâm niên cho đến khi có cải cách chính sách tiền lương chung.