Luật Đầu tư 2025 (số 143/2025/QH15), có hiệu lực từ 1/3/2026, cùng với Nghị định 96/2026/NĐ-CP, cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam trước (xin Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp - ERC) rồi mới xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) sau, đảo ngược trình tự IRC trước như trước đây. Doanh nghiệp phải hoàn tất thủ tục cấp IRC trong vòng 12 tháng kể từ ngày thành lập và chưa được triển khai dự án đầu tư thực tế cho đến khi có IRC. Trên thực tế, một doanh nghiệp theo cơ chế ERC trước có thể thuê văn phòng, tuyển nhân sự, đăng ký mã số thuế, ký hợp đồng tư vấn và nhận vốn từ công ty mẹ dưới hình thức chuyển tiền chuẩn bị đầu tư, nhưng chưa được phát sinh doanh thu từ dự án, thuê đất, khởi công xây dựng hoặc nhập khẩu máy móc cho đến khi có IRC. Vốn điều lệ vẫn phải được góp đủ trong vòng 90 ngày kể từ ngày cấp ERC, và nghĩa vụ thuế cũng phát sinh từ chính ngày đó, nên doanh nghiệp cần quản lý chặt cả hai mốc thời gian này ngay từ đầu. Vấn đề ngân hàng là rào cản thực tế lớn nhất: các quy định về tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (DICA) được xây dựng cho quy trình IRC trước truyền thống và chưa được cập nhật, nên các ngân hàng như VietinBank đang xử lý tài khoản theo cơ chế ERC trước theo từng trường hợp cụ thể, thường hạn chế sử dụng vốn cho đến khi có IRC. Cơ chế này phù hợp nhất với các dự án dịch vụ, ít phụ thuộc hạ tầng và có điều kiện tiếp cận thị trường rõ ràng; các lĩnh vực phụ thuộc đất đai hoặc có điều kiện chặt chẽ (sản xuất, bất động sản, y tế, tài chính) có thể vẫn nên chọn IRC trước để an toàn hơn.
Luật Đầu tư 2025 (số 143/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đưa vào áp dụng cơ chế «đăng ký doanh nghiệp trước, cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư sau» (ERC trước, IRC sau) cho nhà đầu tư nước ngoài thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam. Nghị định 96/2026/NĐ-CP quy định chi tiết cơ chế thực hiện.
Trước đây, nhà đầu tư nước ngoài phải có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) trước khi thành lập doanh nghiệp. Theo quy định mới, nhà đầu tư có thể thành lập doanh nghiệp trước bằng cách xin Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC), sau đó mới xin IRC.
Theo Điều 19.2 Luật Đầu tư 2025, nhà đầu tư nước ngoài có thể thành lập tổ chức kinh tế để thực hiện dự án đầu tư trước khi hoàn tất thủ tục cấp IRC, với điều kiện đáp ứng các điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài tại thời điểm thành lập.
Điều kiện để triển khai dự án không thay đổi: Điều 29 vẫn yêu cầu phải có IRC (và chấp thuận chủ trương đầu tư nếu có) trước khi dự án được triển khai.
Theo Nghị định 96/2026/NĐ-CP, trường hợp nhà đầu tư thành lập doanh nghiệp trước khi có IRC, hồ sơ đăng ký doanh nghiệp phải:
Sau khi có ERC, doanh nghiệp tồn tại hợp pháp và có thể:
Cơ chế ERC trước tạo ra hai mốc thời hạn song song, tính từ hai thời điểm khác nhau:
Nếu không góp đủ vốn điều lệ đúng hạn, doanh nghiệp có thể phải đăng ký giảm vốn điều lệ và/hoặc điều chỉnh tỷ lệ sở hữu, đồng thời có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Nghĩa vụ kê khai thuế cũng phát sinh từ ngày cấp ERC, kể cả khi chưa có doanh thu, nên giai đoạn trước khi có IRC cần được quản lý chủ động.
Yếu tố ngân hàng thường là vấn đề thực tế quyết định đối với cơ chế ERC trước. Thông tư 06/2019/TT-NHNN, văn bản điều chỉnh tài khoản DICA dùng cho dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, được xây dựng theo trình tự IRC trước truyền thống và chưa được cập nhật cho cơ chế mới. Điều này đặt ra hai vấn đề mà từng ngân hàng phải xử lý theo từng trường hợp cụ thể:
Một số ngân hàng, như VietinBank, có thể mở DICA sớm dựa trên hồ sơ ERC, điều lệ và danh sách cổ đông/thành viên, nhưng dòng tiền vào tài khoản có thể bị hạn chế sử dụng cho đến khi có IRC. Ngoài ra còn có kênh «chuyển tiền chuẩn bị đầu tư» theo Điều 8 Thông tư 06/2019/TT-NHNN, cho phép nhà đầu tư nước ngoài chuyển tiền thanh toán các chi phí trước đầu tư (phí tư vấn, thuê văn phòng, chi phí chuẩn bị hồ sơ cấp phép) trước khi có IRC, sau đó chuyển đổi thành vốn điều lệ, ghi nhận là khoản vay nếu được phép, hoặc hoàn trả cho nhà đầu tư.
Cơ chế ERC trước phù hợp nhất khi:
Cơ chế IRC trước vẫn là lựa chọn an toàn hơn đối với các dự án phụ thuộc vào đất đai, xây dựng, hoặc thuộc lĩnh vực có điều kiện như sản xuất, giáo dục, y tế, logistics, bán lẻ, bất động sản, viễn thông và tài chính - những lĩnh vực còn cần nhiều phê duyệt bổ sung (đất đai, môi trường, phòng cháy chữa cháy) trước khi có thể vận hành.
