Nghị định 236/2025/NĐ-CP: Thuế Thu Nhập Doanh Nghiệp Bổ Sung Theo Quy Định Chống Xói Mòn Cơ Sở Thuế Toàn Cầu

Tổng quan

Nghị định 236/2025/NĐ-CP được ban hành ngày 29/08/2025 và có hiệu lực từ ngày 15/10/2025, quy định chi tiết việc thực hiện Nghị quyết 107/2023/QH15 của Quốc hội về áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) bổ sung. Đây là văn bản quan trọng triển khai cam kết của Việt Nam với khung chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu (Global Anti-Base Erosion - GloBE) theo Trụ cột Hai của dự án BEPS 2.0 do OECD/G20 đề xuất.

Đối tượng áp dụng

Tập đoàn đa quốc gia chịu thuế

Nghị định áp dụng đối với các tập đoàn đa quốc gia (MNE) đáp ứng các tiêu chí sau:

• Doanh thu toàn cầu: Có tổng doanh thu hợp nhất toàn cầu từ 750 triệu Euro trở lên trong ít nhất 2 trong 4 năm tài chính liên tiếp trước kỳ tính thuế
• Hoạt động đa quốc gia: Có các đơn vị thành viên hoạt động tại ít nhất hai quốc gia/vùng lãnh thổ khác nhau
• Đơn vị tại Việt Nam: Có ít nhất một đơn vị thành viên đặt tại Việt Nam hoặc đơn vị mẹ cuối cùng tại Việt Nam

Doanh nghiệp không chịu ảnh hưởng

• Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) độc lập không thuộc tập đoàn đa quốc gia lớn
• Doanh nghiệp nội địa với doanh thu dưới ngưỡng 750 triệu Euro
• Tổ chức phi lợi nhuận, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí đáp ứng điều kiện loại trừ

Nguyên tắc cơ bản

Thuế suất tối thiểu toàn cầu

Thuế suất tối thiểu được áp dụng là 15%. Nếu thuế suất thực tế (Effective Tax Rate - ETR) của một đơn vị thành viên hoặc nhóm đơn vị tại một quốc gia thấp hơn 15%, khoản chênh lệch sẽ phải nộp thuế bổ sung.

Cách tính thuế suất thực tế

Thuế suất thực tế được tính theo công thức:

ETR = Thuế đã điều chỉnh GloBE / Thu nhập ròng GloBE

Trong đó:

• Thuế đã điều chỉnh GloBE: Tổng các loại thuế thu nhập đã nộp và phải nộp, được điều chỉnh theo các quy tắc GloBE
• Thu nhập ròng GloBE: Thu nhập kế toán sau điều chỉnh theo các quy tắc cụ thể

Quy tắc thu thuế bổ sung

Quy tắc Đưa vào Thu nhập (IIR - Income Inclusion Rule)

Áp dụng khi đơn vị mẹ cuối cùng hoặc đơn vị mẹ trung gian đặt tại Việt Nam:

• Đơn vị mẹ phải nộp thuế bổ sung tương ứng với phần lợi nhuận chưa đủ thuế của các đơn vị con ở nước ngoài
• Thuế bổ sung được tính theo tỷ lệ sở hữu
• Ưu tiên áp dụng theo thứ bậc từ đơn vị mẹ cao nhất xuống

Quy tắc Thuế Thiếu hụt (UTPR - Undertaxed Profits Rule)

Áp dụng khi thuế bổ sung chưa được thu đầy đủ qua IIR:

• Các đơn vị thành viên đặt tại Việt Nam phải nộp phần thuế bổ sung còn lại
• Phân bổ theo tỷ lệ dựa trên số lượng nhân viên và giá trị tài sản hữu hình
• UTPR là biện pháp bổ trợ, chỉ áp dụng khi IIR không thu đủ

Quy tắc Thuế Lợi nhuận Quốc nội Thiếu hụt (QDMTT)

Việt Nam có thể áp dụng QDMTT - quy tắc thu thuế bổ sung đối với các đơn vị đặt tại Việt Nam có thuế suất thấp hơn 15%, để đảm bảo số thuế thu về ngân sách trong nước.

Cách xác định thu nhập và thuế GloBE

Thu nhập ròng GloBE

Xuất phát từ thu nhập kế toán theo chuẩn mực quốc tế (IFRS, GAAP Mỹ, hoặc chuẩn mực khác được chấp nhận), sau đó điều chỉnh:

• Loại trừ: Cổ tức, lợi nhuận từ công ty liên kết theo phương pháp vốn chủ sở hữu, các khoản thu nhập không thường xuyên nhất định
• Điều chỉnh: Phí bảo hiểm, các giao dịch liên kết không theo giá thị trường, khoản lỗ bất thường
• Phân bổ: Thu nhập của cơ sở thường trú được phân bổ cho quốc gia nơi đặt cơ sở đó

Thuế đã điều chỉnh GloBE

Bao gồm:

• Thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành và hoãn lại
• Thuế thu nhập doanh nghiệp nộp tại nước ngoài (thuế nước ngoài)
• Thuế bổ sung đủ tiêu chuẩn (QDMTT)
• Điều chỉnh cho các khoản thuế hoãn lại không được ghi nhận, thuế thu nhập không đủ điều kiện

Các khoản loại trừ

• Loại trừ dựa trên thực chất (Substance-based Income Exclusion): Được tính dựa trên chi phí tiền lương và giá trị tài sản hữu hình, cho phép loại trừ 5% giá trị tài sản cộng 5% chi phí lương (tỷ lệ giảm dần trong giai đoạn chuyển tiếp)
• Loại trừ thu nhập tối thiểu: Nếu thu nhập ròng GloBE dưới 1 triệu Euro và doanh thu dưới 10 triệu Euro

Nghĩa vụ kê khai và báo cáo

Tờ khai thông tin GloBE (GloBE Information Return)

• Nội dung: Thông tin tổng hợp về tất cả các đơn vị thành viên, thu nhập, thuế đã nộp, tính toán ETR và thuế bổ sung
• Thời hạn nộp: Trong vòng 15 tháng kể từ ngày kết thúc năm tài chính (18 tháng cho năm đầu tiên)
• Trách nhiệm: Đơn vị mẹ cuối cùng hoặc đơn vị được chỉ định nộp hồ sơ

Tờ khai thuế TNDN bổ sung

• Dành cho các đơn vị thành viên tại Việt Nam phải nộp thuế bổ sung theo IIR hoặc UTPR
• Phải kèm theo các phụ lục tính toán chi tiết
• Thời hạn nộp cùng với Tờ khai thông tin GloBE

Nộp thuế

Thuế bổ sung phải được nộp trong vòng 15 tháng kể từ ngày kết thúc năm tài chính, có thể gia hạn theo quy định.

Quy định chuyển tiếp

Giai đoạn áp dụng

• Áp dụng từ năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2024
• UTPR áp dụng từ năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2025

Ưu đãi chuyển tiếp

• Tỷ lệ loại trừ dựa trên thực chất cao hơn trong 10 năm đầu (từ 8% giảm xuống 5% cho tài sản, từ 10% xuống 5% cho lương)
• Quy tắc đơn giản hóa cho các năm tài chính ban đầu để giảm gánh nặng tuân thủ

Safe Harbour (Ưu đãi an toàn)

Các quy tắc miễn giảm tuân thủ nếu:

• ETR đơn giản hóa đã đạt trên 15%
• Lợi nhuận và doanh thu dưới ngưỡng tối thiểu (De Minimis)
• Áp dụng CbCR Safe Harbour trong giai đoạn chuyển tiếp

Quản lý và chế tài

Thẩm quyền quản lý

• Tổng cục Thuế: Cơ quan đầu mối quản lý, hướng dẫn và trao đổi thông tin quốc tế
• Cục Thuế địa phương: Tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra, thanh tra thuế đối với các đơn vị tại địa phương

Xử phạt vi phạm

Các hành vi vi phạm như không kê khai, kê khai không đầy đủ, không nộp thuế đúng hạn sẽ bị xử phạt theo Luật Quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn.

Ý nghĩa đối với doanh nghiệp

Doanh nghiệp lớn thuộc tập đoàn đa quốc gia

• Cần rà soát cấu trúc tập đoàn, đánh giá thuế suất thực tế tại từng quốc gia
• Chuẩn bị hệ thống dữ liệu, kế toán để tuân thủ nghĩa vụ báo cáo phức tạp
• Xem xét tái cấu trúc hoặc tối ưu hóa thuế trong khuôn khổ mới

Doanh nghiệp SME

Không chịu ảnh hưởng trực tiếp nếu không thuộc tập đoàn lớn có doanh thu trên 750 triệu Euro. Tuy nhiên, nên theo dõi để hiểu môi trường thuế quốc tế và cơ hội cạnh tranh.

Kết luận

Nghị định 236/2025/NĐ-CP đánh dấu bước tiến quan trọng của Việt Nam trong hội nhập kinh tế toàn cầu và thực hiện cam kết quốc tế về thuế. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật, tư vấn chuyên gia để đảm bảo tuân thủ và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế trong bối cảnh mới.