Kho kiến thức

Nghị định 73/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 10-3-2026, hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15. Văn bản quy định nguyên tắc cân đối, phân cấp ngân sách trung ương và địa phương; cách xác định và bù đắp bội chi ngân sách trung ương, bội chi ngân sách cấp tỉnh; quản lý, hạch toán các khoản vay và trả nợ của ngân sách nhà nước; cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ; quản lý quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, nguồn tài trợ và đóng góp tự nguyện cho khu vực công; và kinh phí hỗ trợ các tổ chức xã hội thực hiện nhiệm vụ được Nhà nước giao. Phần lớn nội dung còn lại quy định trình tự, thời hạn lập, thảo luận, quyết định và giao dự toán ngân sách nhà nước hằng năm giữa Chính phủ, Bộ Tài chính, các bộ ngành trung ương, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp (tỉnh, xã); việc chấp hành, điều chỉnh dự toán trong năm ngân sách; và quy trình quyết toán, xử lý kết dư ngân sách sau khi Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân phê chuẩn. Đây là văn bản mang tính hành chính-tài chính công, điều chỉnh mối quan hệ nội bộ giữa các cơ quan nhà nước trong việc lập, chấp hành và quyết toán ngân sách nhà nước. Nghị định không quy định trực tiếp về nghĩa vụ thuế, hóa đơn, lao động hay hải quan đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, nên tác động thực tế đến hoạt động tuân thủ của khối doanh nghiệp là rất hạn chế.

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 10/2026/NQ-CP ngày 10/3/2026 cho phép tiếp tục áp dụng các nghị định và quyết định hiện hành của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành để hướng dẫn thi hành một số luật đã được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế từ ngày 01/01/2026 và từ ngày 01/3/2026, trong khi chờ các văn bản mới thay thế. Nghị quyết bao gồm hai danh mục chính: danh mục các nghị định được tiếp tục áp dụng toàn bộ và danh mục các nghị định được tiếp tục áp dụng một phần. Các lĩnh vực được đề cập gồm: chứng khoán, kế toán, kiểm toán, quản lý nợ công, ngân sách nhà nước, giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, đầu tư và việc làm. Bộ Tài chính và Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao trách nhiệm chủ trì triển khai và xây dựng văn bản thay thế trước ngày 01/4/2026. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 10/3/2026.

Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN ngày 10/3/2026 kèm theo Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo (AI) quốc gia, áp dụng cho cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức, cá nhân tham gia phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng hệ thống AI phục vụ hoạt động nhà nước và cung cấp dịch vụ công. Khung đạo đức bao gồm ba nhóm nguyên tắc: (1) Bảo đảm an toàn, độ tin cậy và không gây hại — yêu cầu thiết kế an toàn từ đầu, kiểm soát của con người và bảo mật hệ thống; (2) Tôn trọng quyền con người, công bằng, minh bạch và không phân biệt đối xử; (3) Thúc đẩy hạnh phúc, thịnh vượng và phát triển bền vững. Các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước được khuyến khích áp dụng. Văn bản này không trực tiếp tạo ra nghĩa vụ thuế hay tài chính cho doanh nghiệp SME, do đó mức độ liên quan đến mục đích của trang tin tức thuế và pháp lý này là thấp.

Nghị định 70/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 9/3/2026 và có hiệu lực theo quy định riêng, hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Quy hoạch số 112/2025/QH15. Văn bản quy định trình tự, thủ tục lập, thẩm định, quyết định hoặc phê duyệt và công bố quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc gia, quy hoạch ngành, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh. Các nội dung chính gồm: thời gian tối đa để lập từng cấp quy hoạch (24 tháng với quy hoạch tổng thể quốc gia, 18 tháng với quy hoạch ngành, vùng, tỉnh); nguyên tắc và trình tự xử lý khi các quy hoạch mâu thuẫn nhau (do Thủ tướng Chính phủ quyết định nếu các cơ quan không thống nhất được); điều kiện năng lực chuyên môn bắt buộc đối với tổ chức tư vấn và chuyên gia chủ trì lập quy hoạch (tối thiểu 15 năm kinh nghiệm với chuyên gia có bằng đại học, 8 năm với thạc sĩ trở lên); yêu cầu kỹ thuật về sơ đồ, bản đồ quy hoạch; và cơ chế Hội đồng thẩm định quy hoạch ở từng cấp. Đây là văn bản mang tính thủ tục hành chính, phân định trách nhiệm giữa Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc lập và phê duyệt quy hoạch. Nghị định không đặt ra nghĩa vụ thuế, kế toán, hóa đơn, lao động hay hải quan trực tiếp cho doanh nghiệp. Tuy nhiên nhà đầu tư có dự án gắn với đất đai hoặc hạ tầng có thể quan tâm gián tiếp, vì các quy hoạch được phê duyệt theo trình tự này sẽ ảnh hưởng đến việc bố trí đất và hạ tầng cho dự án trong tương lai.

Chính phủ ban hành Nghị định 72/2026/NĐ-CP ngày 09/3/2026, sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng, dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu trong Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi ban hành kèm theo Nghị định 26/2023/NĐ-CP. Nghị định có hiệu lực kể từ ngày ký (09/3/2026) đến ngày 30/4/2026. Cụ thể, xăng động cơ có pha chì (RON 97, RON 90+, RON khác) được áp thuế suất 20%, trong khi xăng không pha chì chưa pha chế (RON 97+ và RON 90+) áp thuế suất 0%, xăng đã pha chế khác loại áp thuế suất 10%. Phần lớn nguyên liệu sản xuất như benzen (3%), dầu thô (0%), condensate (0%) cũng được quy định thuế suất cụ thể. Sau ngày 30/4/2026, quay lại mức thuế theo NĐ 26/2023/NĐ-CP trừ khi có quyết định gia hạn.

Hộ kinh doanh mới thành lập năm 2026 (không có dữ liệu doanh thu năm trước) áp dụng quy định tại Điều 10 Nghị định số 68/2026/NĐ-CP. Khi doanh thu lũy kế đạt trên 500 triệu đồng, hộ kinh doanh kê khai thuế theo quý và được lựa chọn phương pháp thuế (tỷ lệ % trên doanh thu hoặc phương pháp thu nhập). Phương pháp đã lựa chọn áp dụng ổn định cho 02 năm đầu hoạt động. Đối với câu hỏi cụ thể: Nếu hộ kinh doanh chọn phương pháp tỷ lệ % doanh thu từ đầu năm 2026 và doanh thu lũy kế cuối năm vượt 3 tỷ đồng, hộ được bảo lưu phương pháp này cho toàn bộ năm 2026 và tiếp tục áp dụng ổn định trong năm 2027 (không phải chuyển đổi sang phương pháp thu nhập giữa chừng). Sang năm 2028, căn cứ doanh thu thực tế năm 2027 để xác định nhóm phương pháp tính thuế tiếp theo theo quy định.

Thông tư 18/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 05/3/2026, quy định chi tiết về hồ sơ và thủ tục quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, bao gồm thông báo doanh thu, kê khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế nộp thừa và thông báo địa điểm kinh doanh. Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 149/2025/QH15), Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Nghị định số 68/2026/NĐ-CP. Thông tư ban hành 14 mẫu biểu mới, thay thế toàn bộ hệ thống mẫu biểu tại Thông tư số 40/2021/TT-BTC và Thông tư số 100/2021/TT-BTC. Hồ sơ kê khai được phân theo từng nhóm đối tượng: hộ kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống chỉ cần thông báo doanh thu (Mẫu 01/TKN-CNKD); hộ nộp thuế TNCN theo phương pháp thuế suất nhân doanh thu tính thuế dùng Mẫu 01/CNKD; hộ nộp theo phương pháp thu nhập tính thuế nhân thuế suất còn phải nộp thêm Tờ khai quyết toán Mẫu 02/CNKD-TNCN-QTT. Các tổ chức khấu trừ, khai thay, nộp thay (ví dụ doanh nghiệp bảo hiểm, xổ số, bán hàng đa cấp, bên thuê bất động sản) cũng có mẫu tờ khai riêng. Điểm cần lưu ý cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và đại lý thuế: hạn chót thông báo số tài khoản ngân hàng/ví điện tử theo Mẫu 01/BK-STK là ngày 20/4/2026 đối với một số nhóm đối tượng đang hoạt động; các trường hợp mới ra kinh doanh nộp kèm thông báo doanh thu hoặc tờ khai thuế đầu tiên. Thông tư có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành (05/3/2026) và có điều khoản chuyển tiếp cho phép hộ kinh doanh đã kê khai theo Thông tư 40/2021/TT-BTC không phải điều chỉnh lại.

Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh trả lời câu hỏi về nghĩa vụ sử dụng tài khoản thanh toán của hộ kinh doanh theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Thông tư 18/2026/TT-BTC. Theo đó, từ ngày 05/3/2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh phải sử dụng tài khoản thanh toán, số hiệu ví điện tử mở tại tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán có liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh — không bắt buộc phải mang tên 'Hộ Kinh doanh X'. Hộ kinh doanh thuộc trường hợp khoản 4 Điều 17 NĐ 68/2026/NĐ-CP phải thông báo số tài khoản/ví điện tử cho cơ quan thuế theo Mẫu 01/BK-STK của Thông tư 18/2026/TT-BTC. Người nộp thuế cần tự đối chiếu với quy định tại NĐ 68/2026/NĐ-CP và TT 18/2026/TT-BTC để xác định nghĩa vụ cụ thể trong trường hợp nhận thanh toán từ nước ngoài qua PayPal hoặc hợp đồng gia công xuất khẩu.

Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh giải đáp hai vấn đề về thuê tài sản: (1) Trường hợp doanh nghiệp đã kê khai thay theo Mẫu 01/TTS (Thông tư 40/2021) cho hợp đồng thuê đất 5 năm trước khi ban hành Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Thông tư 18/2026/TT-BTC — không phải kê khai lại, vì khoản 2 Điều 8 TT 18/2026 quy định 'đối với trường hợp đã kê khai, nộp thuế theo hướng dẫn tại Thông tư 40/2021 thì không điều chỉnh lại'. (2) Cá nhân cho thuê tài sản muốn đăng ký mã số thuế (MST) riêng: căn cứ Điều 5 và Điều 9 Thông tư 40/2021/TT-BTC (hiện bị thay thế bởi TT 18/2026), cá nhân cho thuê tài sản không cần thành lập hộ kinh doanh hay cá nhân kinh doanh. Cá nhân chỉ cần đăng ký theo mẫu quy định để được cấp MST cho thuê tài sản riêng.

Chính phủ ban hành Nghị quyết 31/NQ-CP ngày 03/3/2026 để xác nhận rằng ba Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Giá số 16/2023/QH15 tiếp tục có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026 cho đến khi có văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế. Ba nghị định được xác nhận tiếp tục có hiệu lực gồm: Nghị định 78/2024/NĐ-CP về thẩm định giá; Nghị định 85/2024/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Giá; và Nghị định 87/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong quản lý giá. Nghị quyết có hiệu lực ngay kể từ ngày ký (03/3/2026). Trong trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật có quy định khác nhau về cùng một vấn đề, áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn.

Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-BTC hợp nhất Thông tư số 06/2022/TT-BTC (có hiệu lực từ 24/03/2022) với các sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 138/2025/TT-BTC ngày 30/12/2025 của Bộ Tài chính (có hiệu lực từ 01/03/2026). Văn bản quy định cách Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) giám sát việc tuân thủ pháp luật chứng khoán của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (SGDCKVN, gồm HOSE và HNX) và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cùng các công ty con. Văn bản nêu rõ quyền hạn của UBCKNN như chấp thuận quy chế nghiệp vụ, đình chỉ hoặc hủy bỏ quyết định sai phạm, lập kế hoạch thanh tra định kỳ và kiểm tra đột xuất, xử lý vi phạm theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời quy định nghĩa vụ báo cáo định kỳ, giải trình và lưu trữ hồ sơ của SGDCKVN, HOSE, HNX và VSDC. Nội dung giám sát bao gồm việc ban hành quy chế nội bộ, tổ chức và vận hành thị trường giao dịch, quản lý thành viên, chấp thuận niêm yết và đăng ký giao dịch, công bố thông tin của tổ chức niêm yết, cổ đông lớn, người nội bộ, cũng như hoạt động đấu giá chứng khoán và trung gian hòa giải. Điểm sửa đổi chính theo Thông tư 138/2025/TT-BTC là mở rộng phạm vi giám sát sang các công ty con của SGDCKVN và VSDC, cập nhật căn cứ pháp lý theo Luật Chứng khoán sửa đổi năm 2024 và cơ cấu tổ chức mới của Bộ Tài chính, đồng thời thay thế các mẫu báo cáo định kỳ (phụ lục) áp dụng cho HOSE, HNX và VSDC. Đây là quy định mang tính kỹ thuật và nội bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước với các tổ chức vận hành thị trường chứng khoán, không phát sinh nghĩa vụ tuân thủ mới trực tiếp đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh hay cá nhân. Công ty đại chúng, công ty niêm yết chỉ chịu ảnh hưởng gián tiếp thông qua cơ chế giám sát công bố thông tin hiện hành.